‘Proust was een neuroscientist’ heet een boek dat ik heb verslonden. Het koekje van Proust staat op de voorkant. Jonah Lehrer, onderzoeksneuroloog, laat zien dat artiesten vroeger instinctief hebben ontdekt hoe onze hersens en neuronen functioneren. Lang voordat de wetenschap zich hiermee ging bemoeien. Van acht voorbeelden spraken de volgende mij het meeste aan.

De beroemde kok Auguste Escoffier (1846-1935) die intuïtief onderzoek deed naar de smaak en daarmee baanbrekende recepten creëerde. Hij ging systematisch op zoek naar de vijfde smaak, door het trekken van bouillons. Tot dan dacht men dat de tong slechts vier smaken herkent: zout, zoet, zuur en bitter. Hij presteerde het om die smaak aan te tonen en te maken alhoewel hij het niet chemisch kon isoleren en synthetiseren. Ongeveer tegelijkertijd zochten Japanners naar hetzelfde langs een andere weg en vonden zoals Escoffier al dacht, dat op de tong afzonderlijke receptoren zitten voor wat zou gaan heten: L-glutamaat. De Japanners noemen het Umami, ‘plezierige smaak’.

De schrijver Marcel Proust (1871-1922) die ons voortoverde dat hij zijn immense geheugen onverwacht activeerde door een koekje, de legendarisch geworden Madeleine, in de lindebloesemthee te dopen. Hetgeen hem bracht tot het bouwen van zijn kathedraal van 4000 paginas, À la recherche du Temps Perdu. Waarin hij ook laat zien hoe het geheugen ons kan bedriegen.

De schilder Paul Cezanne (1839-1906) die zich verdiepte in hoe men ziet en experimenteerde met kleuren, kwaststreken en vlakken. Kijk op Google naar de meer dan 25 schilderijen die hij maakte van Mont Sainte Victoire in de Provence, je kan ze allemaal naast elkaar zien op Images. Wat gebeurt er tussen het netvlies en de hersens? Zien is subjectief.

Het boek geeft kleurrijk en smaakvol veel ‘food for thought’. Proust zou het intrigerend gevonden hebben. In het laatste deel van de Recherche, Le Temps Retrouvé, blikt hij terug naar het ontstaan van zijn kathedraal. Hij verwijst naar Chateaubriand, die meer dan honderd jaar eerder een soortgelijke ervaring had tijdens het beluisteren van een zanglijster in zijn park. Het gezang nam René C. mee terug in de tijd en deed hem besluiten om zijn Mémoires d’Outre-Tombe te schrijven. Zijn monument, ook 4000 pagina’s, is nog steeds zeer de moeite waard . Elk vogeltje zingt zoals…, een koekje van….

De Nederlandse vertaling heet: ‘Proust was een neuroloog’. Op bol.com las ik een nurkse recensie van een Nederlandse neuroloog/psychiater. Hij wijst het boek af met dédain maar vindt het toch boeiend. Laat u niet afleiden. Wedden dat de man nog nooit de vijfde smaak of een Pêche Melba heeft onderkend, dat hij de Recherche niet heeft gelezen en dat hij meer van dammen dan van schilderen houdt? Niet erg. Smaken verschillen. Ik doe nu zelf research en heb ontdekt dat ik een begaafd intuïtief neuroloog ben. U hoort nog van mij.

Wist u dat, in de goede oude tijd van de analoge televisie, men bij Philips Research met behulp van proefpersonen  heeft ontdekt dat een mooier geluid van een TV toestel de kijker het gevoel geeft van een mooier beeld? Logisch, dat is bij vrouwen ook zo. Zoiets begrijp ik nou instinctief.

Print Friendly